//
you're reading...
Chính Trị, Khoa Học, Xã Hội

Bàn về trí thức qua sự kiện Ngô Bảo Châu

Thế nào là trí thức ?

Tôi nhận thấy “người trí thức” theo nghĩa rộng là có và thao tác “chức năng tư duy phê phán tự do” (như anh H D Tuấn đã cho thấy) là khá đầy đủ. Vì thế nó bao gồm cả những văn, nghệ sĩ, nhà phê bình văn học, người viết column về thời cuộc,…đã có và thao tác chức năng này trong môi trường xã hội họ sống (những nhà thơ, kịch như Yevtushenko, hay Havel, Picasso…). Khi đã có “chức năng tư duy phê phán tư do” này thì anh (một người trí thức) không thể không thao tác hay tự tách rời ra khỏi khung cảnh xã hội mà anh đang sống mãi được, trừ khi có thế lực hay có sự nghiêm cấm khắt khe có thể làm hại anh.

Và đây chính là trọng tâm của vấn đề. Xã hội Việt nam không phải “bình thường” (normal) như nhiều nơi khác. Vì thế có sự cầu vọng của nhiều tầng lớp trong quần chúng về một giới “sĩ phu” (nhất là “trí thức khoa bảng”) có thể đứng ra nói được và thể hiện tiếng nói và ước vọng của họ trong những vấn đề chính trị xã hội của đất nước (tôi cũng cho là ước vọng truyền thống này của văn hóa Việt Nam thật ra cũng không “binh thường”, rất là bất thường là khác vì chính giới “sĩ phu” đã làm mất nhiều cơ hội  lịch sử cho đất nước).

Trong hệ thống toàn trị thì có mấy ai dám can đảm thao tác chức năng này và vì thế tôi cũng đồng cảm và hiểu anh Ngô Bảo Châu. Nếu câu nói của Khổng Tử “Kiến nghĩa bất vi vô dũng dã” (Thấy việc nghĩa mà không làm là không dũng”) là thước đo cho nhiều người trong môi trường xã hội Việt Nam khi có rất nhiều việc bất công, vô lý có thể gây tai họa về nghề nghiệp và cuộc đời cho cá nhân, thì đã có bao nhiêu người thật sự là có dũng khí, nhất là khi cá nhân đó nằm trong bộ máy hay được giao chức vụ trong đó.

Nếu có người can đảm thao tác đúng chức năng “tư duy phê phán tự do” mà không sợ tai họa (như anh Cù Huy Hà Vũ) thì tôi rất phục vì đúng nghĩa là người trí thức trước vấn đề xã hội và đất nước. Những người khác cũng muốn mong có sự thay đổi, nhưng vì bất kỳ lý do nào đó phải làm với hệ thống để mong có thể thay đổi thuyết phục nó, vì thế mà phải cân nhắc, đôi khi không thao tác được chức năng thực sự của người trí thức thì tôi cũng hiểu họ và vẫn kính trọng họ.

Cái hệ thống và những người duy trì và hưởng lợi trong sự toàn trị của hệ thống ấy là kẻ thắng, và họ rất vui khi thấy có sự chia rẽ đánh nhau trong công luận giữa những người trí thức.

Nếu ta đặt mình vào vị trí của Ngô Bảo Châu, trong đó là cả một sự khó khăn chọn lựa, nằm giữa các kỳ vọng rất khác nhau và có thể rất đối trọng của hai bên, thì tôi nghĩ là đa số chúng ta rất có thể đã va phải những gì như ông đã làm.

Gần đây tôi có chuyên đọc về các ông Nguyễn Phan Long, Bùi Quang Chiêu… các trí thức trong thập niên 1930 thời Pháp thuộc muốn thay đổi cải tổ hệ thống.  Nhưng họ nằm trong tình trạng lưỡng nan giữa hai kỳ vọng đối nghịch đôi khi cực đoan. Sự mong muốn thay đổi từ bên trong qua sự hợp tác ôn hòa, họ đã gặp những khó khăn cực kỳ và đã không đạt được với kết thục bi thảm trong cuộc đời. Và dĩ nhiên tôi vẫn cho họ là người trí thức có lòng tốt.

Riêng kinh nghiệm bản thân, tôi cũng thấy trong nhiều người quen biết đều đồng ý là đất nước phải thay đổi cơ chế để dân chủ đa nguyên hơn là hệ thống toàn trị như hiên nay. Nhưng có hai khuynh hướng, một là hợp tác với hy vọng lần lần sẽ thay đổi được từ bên trong  và khuynh hướng khác là đứng ngoài độc lập và thực thi có được chức năng phê phán tự do trong công luận của người trí thức. Đó là sự lựa chọn cá nhân, mặc dầu ở mỗi khuynh hướng đều có chỉ trích hay không hợp với nhau.

Bàn về trí thức qua sự kiện NBC, chúng ta phải nghĩ đến yếu tố con người dưới một xã hội không “binh thường”. Không nên kỳ vọng gì nhiều hơn ở Ngô Bảo Châu ngoài chuyên môn xuất sắc rất ngưỡng mộ của anh ây (như anh Phạm Quang Tuấn đã nói). Nếu không, sẽ là thua-thua (lose-lose) của tất cả những người có cùng mục đích.

Advertisements

About hiepblog

Nhà nghiên cứu khoa học

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s