//
you're reading...
Môi trường, Xã Hội

Trở lại vấn đề khai thác bauxite ở Tây Nguyên

Năm 2009, tôi có nói về hệ quả của sự hấp tấp trong công trình khai thác bauxite ở Tây Nguyên. Hiện nay thì nhà máy luyện alumina từ quặng bauxite đã được hoàn thành. Nhưng sản xuất alumina ra hoàn toàn gặp nhiều vấn đề trầm trọng: chuyên chở từ Tây nguyên xuống cản ở bờ biển. Cộng với giá chuyên chở, giá alumina hiện nay thấp và phải đầu tư trùng tu và xây thêm các đường thì dự án hoàn toàn lỗ vốn.

Sau đây là nội dung tôi đã tra đổi với một số bạn trong đó có chuyên gia về tư vấn hầm mỏ. So sánh với những gì đã xảy ra hiện nay thì tất cả những gì tôi nói trước đây là đúng.

….

(1) Trong bản báo cáo của chính phủ tôi nhận thấy ở đấy toát ra về quan điểm và cái nhìn của chính phủ là mọi vấn đề đều đã suy nghĩ đến và giải quyết được. Tất cả những quan tâm lo âu từ khả thi kinh tế, môi trường, xã hội .. chúng tôi đã nghĩ đến, không có gì là khó và dễ dàng giải tỏa được với công nghệ hiện đai, quản lý chặc chẻ, tốt .. Mặc dầu đây là lần đầu làm bauxite nhưng cứ để chúng tôi làm, đừng lo, tin chúng tôi.

Với nhiều người trong chúng ta đã tham dự trong ngành chuyên môn của mình vào các công trình cở lớn hay loại trung cũng đều biết rằng lúc đầu hồ hỡi vạn năng, duy ý chí quá tự tin mà không thận trọng với các “đầu lạnh” thì thường dẫn tới sa lầy, tổn phí cao, trễ hạn, lục đục nội bộ ..Trong tâm lý học, có hiện tượng nổi tiếng là hiện tượng Dunning-Kruger.

Trong một nghiên cứu của hai nhà tâm lý học David Dunning và Justin Kruger ở Đại học Cornell, đăng ở tạp chí Journal of Personality and Social Psychology năm 1999 với tựa đề
“Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognising one ‘s own incompetence lead to inflated self-accessements”

cho thấy là :

Những người giỏi và chuyên gia (expert) thường thẩm định thấp (underestimate) sự chuyên thông khả năng (competence) làm được việc của mình, vì họ hiểu được giới hạn của những sự hiểu biết và bất cập có thể xảy ra, không bao giờ 100% tiên đoán và thành công . Còn người thiếu hiểu biết thường không biết sự thiếu hiểu biết của mình và tự đánh giá cao (overestimate) khả năng làm được việc, thành công của họ, và vì thế dễ dẫn tới thất bại mà vẫn không biết tại sao. Nhưng nếu làm cho họ có được chút khả năng làm việc tốt hơn, thì họ lại đánh giá về khả năng của họ đỡ và đúng mức hơn lúc họ đánh giá tự cao quá lố lúc trước.

Hiện tượng này nay được biết qua định luật tâm lý mang tên là “The Dunning-Kruger Effect”. Và hình như nhiều người, chúng ta biết và gặp trong cuộc đời, đều bị định luật Dunning-Kruger chi phối.
“ignorance more frequently begets confidence than does knowledge”

1. incompetent individuals tend to overestimate their own level of skill,
2. incompetent individuals fail to recognize genuine skill in others,
3. incompetent individuals fail to recognize the extremity of their inadequacy,
4. if they can be trained to substantially improve their own skill level, these individuals can recognize and acknowledge their own previous lack of skill

Suy ra từ định luật Dunning-Kruger là : Nếu anh nghĩ là anh có khả năng, có thể anh không có khả năng và chưa biết gì đâu !. Dunning và Kruger được giải Ig Nobel năm 2000.

Theo nhận xét của tôi thì lãnh đạo công ty TKS, bộ công thương, bộ môi trường rất phấn chấn hồ hỡi làm công trình với bất cứ giá nào, không cần tham khảo hay đạt sự đồng thuận trong xã hội và vi phạm nhiều điều khoản trong luật pháp vì họ cho rằng kết quả sẽ rất tốt cho mọi người (chờ chúng tôi làm xong sẽ biết và vì thế kết quả sẽ biện hộ cho cách làm) nhưng cũng có thể họ ở vào thế chẵng đặng đừng  vì họ chỉ là những người thực thi chỉ định thôi. Nhưng dù sao thái độ, phong cách làm của họ có thể được biểu hiện qua hiện tượng Dunning-Kruger

(2) Theo hiểu biết của tôi thì tình hình alumina và nhôm ở các nước sản xuất và thị trường là sẽ có nhiều cạnh tranh. Đặt các nhà máy ở Tây Nguyên thay vì gần cảng thì có hiệu quả ít hơn (chính phủ cũng công nhận điều này) nhưng đạt ở Tây nguyên vì đó là chính sách.

Lấy thí dụ mà tôi biết ở Úc  thì vì gần bờ biển và các cảng tốt với cơ sở hạ tầng dễ thiết lập nên Úc một trong những quốc gia đứng đầu sản xuất alumina trên thế giới với giá thành ít và sức cạnh tranh rất lơn và với tài nguyên than đá có trữ lượng lớn và khai thác đáng kể cho các nhà máy phát điện (điều này cũng là nguyên nhân Úc có khí nhà nóng CO2 thải vào khí lớn nhất trên mỗi đầu người) như ở Victoria cho nhà máy luyện nhôm nên sản phẩm nhôm cũng rất hiệu quả cạnh tranh trên thị trường thế giới.

Lấy một nhà máy sản xuất alumina tiêu biểu như nhà máy Wagerup ở Tây Úc làm thí dụ. Với mỏ bauxite Willowdale với công xuất 9 triệu tấn/năm và thành phố cảng Bunbury kế cận, sản phẩm alumina (2.4 triệu tấn/năm) được chuyên chở qua đường sắt đến Bunbury để xuất khẩu hay đến nhà máy luyện nhôm ở Victoria nơi dồi dào điện lực để luyện nhôm. Điểm quan trọng ở đây là giá thành thấp từ khâu khai quặng bauxite chuyển đến Wagerup dùng dây truyền tải (conveyor belt)  đến sản xuất và chuyên chở alumina ra thành phố biển gần Wagerup có cảng sâu với giá rẽ, nên alumina xuất khẩu có hiệu xuất kinh tế cao và sức cạnh tranh lớn.

Có thể nói là hiệu xuất kinh tế cao nhất hiện nay là ở nhà máy alumina ở Worsley của BHP-Billington với công nghệ điều khiển hiện đại tốn ít nhiên liệu và năng lượng tạo ra sản phẩm alumina với giá vẫn có lời hiện nay khi giá aluminia trên thị trường thế giới xuống thấp đến nổi nhiều nhà máy alumina khác ở nhiều nơi đã tạm ngừng sản xuất hay sản xuất dè chừng. Với tổng quan về tình hình luyện alumina và giá alumina hiện nay trên thế giới như vậy, cũng không lạ gì là công ty quốc doanh Trung quốc Chinalco đã dừng dự án khai thác bauxite ở Aurukun, gần Weipa bắc Úc mà công ty này vừa được hợp đồng thuê (lease) và bỏ dự định lập nhà máy luyện alumina ở phía nam gần Weipa tại một trong 3 thành phố biển tiểu bang Queensland (Bowen, Townville và Gladstone). Chinalco mới đây thay thế công ty Pháp Pechiney mà trước đây là một trong ba công ty được hợp đồng thuê (lease) khai thác bauxite ở gần Weipa: Comalco (Rio Tinto), Alcan (Rio Tinto đã mua công ty này) và Pechiney. Nay trong tình thế là Chinalco đang mong chờ sự chấp thuận của chính phủ Úc cho phép đầu từ một phần cổ phần vào Rio Tinto nên Chalco có thể sẽ bỏ hợp đồng thuê khai thác bauxite và hợp tác dùng nhà máy alumina ở Gladstone của Rio Tinto với công xuất 3.3 triệu tấn mỗi năm (4).

Qua đó ta thấy ở vị trí thuận lợi tự nhiên và dùng công nghệ hữu hiệu tốn ít năng lượng, nhiên liêu hóa chất là những yếu tố chủ yếu mang lại hiệu quả kinh tế cao và sức canh tranh lớn trên thị trường thế giới. Về vấn đề khai thác bauxite ở Tây nguyên, Việt Nam, công ty than khoáng sản Việt nam (TKV) dự định sẽ thiết lập xây hệ thống đường sắt để đưa alumina sản xuất ở Tây nguyên xuống cảng ở nam trung phần (mủi Kê Gà) để xuất khẩu.

Đường từ Dak Nong, Lâm Đồng đến các thành phố ven biển dài và có độ dốc cao nên giá phí chuyên chở sẽ tương đối cao hơn các nơi khác khai thác bauxite và làm alumina ở gần bờ biển. Tuy vậy chính sách của chính phủ Việt Nam là phát triển công nghiệp tại các tỉnh Tây Nguyên như Lâm Đồng, Đak Nông mặc dầu hiệu quả kinh tế không tốt  do vị trí cũng nhu trước đây với nhà máy lọc dầu đặt ở Dung Quất, Quảng Ngãi. Nếu Lào và Cambodia cũng khai thác bauxite và sản xuất alumina, như họ cũng đang dự định, thì với vị trí rất xa ở phía tây Tây nguyên thì họ sẽ ít có sức cạnh tranh hơn Việt nam trên thị trường alumina trên thế giới. Dĩ nhiên nếu thị trường aluminia trên thế giới đạt được giá cao như cách đây hơn một năm do đòi hỏi cao thì tất cả các nhà máy aluminia đều hoạt động được và có lời (nếu chưa tính đến hệ quả xấu do tác động môi trường gây ra và giá trị kinh tế mất đi).

Vì thế nếu muốn có hiệu quả kinh tế cao và sức cạnh tranh chiến lược tốt trong tình hình kinh tế hiện nay và tương lai khi có sự cũng cố thiết lập lại sự cân bằng mới của các nước sản xuất, nước tiêu thụ và các công ty thì Việt Nam, để bù lại yếu điểm về vị trí địa lý và chuyên chở sản phẩm, nên thiết lập nhà máy aluminia dùng công nghệ có hiệu năng cao dùng ít nhiên liệu và năng lượng và giảm thiểu tác động môi trường qua khí thải, lọc lại nguyên liệu tái chế soda trong chất thải bùn đỏ trước khi xử lý một cách hiệu quả ít tốn kém.

Thật ra tất cả những cải tiến công nghệ luyện alumina và xử lý chất thải của Alcoa ở Tây Úc là do sức ép và họat động của dân chúng và các tổ chức cộng đồng phi chính phủ trong nhiều năm. Tôi cũng đang dự định viết một bài về kinh nghiệm bauxite ở Úc và quá trình của hiệu quả năng lượng, nhiên liệu, công nghệ khô ..

(3) Chúng ta chưa bao giờ hội ý với các dân tộc bản địa là họ nghĩ thế nào về phát triển công nghiệp ở đất họ, họ đã là thiểu số rất nhỏ hiện nay và với đà này thì không lâu họ sẽ biến mất. Thế hệ của Bình Nguyên Lộc, người Mạ còn khá đông ở Đồng nai, Bình Phược Nay thì như chúng ta biết họ đã hoàn toàn biến mất ở Đỗng Nai và cực kỳ hiếm ở Bình Phước. Chính phủ nói rất dễ là sẽ bảo tồn văn hóa bản địa (nhưng bằng cách nào thì không nói).

Advertisements

About hiepblog

Nhà nghiên cứu khoa học

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s