//
you're reading...
Môi trường, Uncategorized

Thảm họa môi trường: Bài học Vũng Áng

(1) Nguyên nhân

Ta có thể loại bỏ nguyên nhân do thiên nhiên gây ra mà là do con người. Nguyên nhân trực tiếp chắc nhất hiện nay là do Formosa thải qua đường cống chảy ra biển các chất hóa học (theo tôi là Ammonia và Nitrit), ít nhất là trong giai đoạn giữa đến cuối tháng 4.Theo trình tự dòng nước biển trong tháng 4 từ bắc chảy xuống nam dọc theo bờ biển, bắt đầu từ Hà Tĩnh, rồi Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên, hiện tượng các loài sinh vật biển chết theo tuần tự cho ta thấy nguồn của sự cố môi trường là Hà Tĩnh theo mô hình thủy văn.

Nguyên cơ sâu xa hơn là cơ chế quản lý cho phép đầu tư, hoạt đông sản xuất, quan trắc môi trường, thực thi luật và tham vấn thông tin với cộng đồng từ địa phương đến trung ương đã không hiệu lực và đáp ứng được đòi hỏi của người dân. Sự thiếu minh bạch trong các quyết định và sự cố  do thái độ không trọng thị người dân dẫn đến sự mất cảnh giác và tự phụ của quan chức.

Sự trãi thảm đỏ cho bất cứ đầu tư vào các nơi đều ít nghĩ đến quyền lợi người dân và hầu như không có tham vấn với cộng đồng khi sự đầu tư sản xuất có liên hệ hay ảnh hưởng đến đời sống của họ. Điều này dẫn đến Formosa coi thường hay chỉ làm có lệ vấn đề môi trường

2-Tác hại của sự cố môi trường Vũng Áng

Chính sách và luật pháp về môi trường Việt Nam trên lý thuyết tốt, nhưng vấn đế áp dụng, thực thi và quản lý đều thiếu xót hay chỉ áp dụng khi cần. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà trong nhiều vấn đề` khác

Tác hại về môi trường lâu hay dài là tùy thuộc vào thành phần chất thải hóa học và ảnh hưởng của chúng trên môi trường biển. Nếu là ammonium hay các hợp chất hữu cơ dễ phân hủy, do môi trường biển có thể phục hồi nhanh so với môi trường khác như rừng, sông, hồ, vùng ngập nước. Nhưng nếu là kim loại nặng thì tác hại sẽ lâu dài qua vài thế hệ. Vùng biển dọc bờ biển Việt Nam cũng có các rặng san hô gần bờ, chúng rất dễ bị chết  (bleach) do ô nhiểm hay thay đổi nhiệt độ và độ Ph nước biển. Hiện nay đã có tin là các rạng san hô ở Hà Tỉnh, Quảng Bình mơi các loài cá trú và sinh sản đã bị chết. San hô chết thì không thể tái tạo lại được.

Tôi dựa vào thông tin là Formosa dùng hóa chất để rừa đường cống nước thải. Hóa chất thông dụng nhất và ít tốn là ammonium hydrioxide NH4OH, tương tự như hóa chất dùng trong nhà như rữa phòng tắm, toilet, sàn nhà,… Khi ra môi trường nước, thì nó sẽ làm tăng độ PH của nước biển và sinh vật biển rất nhậy với độ PH nên sẽ chết ngay. Các lý do khác cho cá chết như bị thiếu oxygen hay bi ảnh hưởng độc tố từ kim loại nặng ít có khả năng hơn: mất oxygen trong nước phải là có sự hấp thụ oygen to lớn từ Biological Oxygen Demand (BOD) của tảo sinh hoc (plankton) như alga bloom trong sông ngòi, điều này không khả thị, Cũng như sự xuất hiện của kim loại nặng như thủy ngân, cadmium, chì, bạc, arsenic từ chất thải nhà máy thép

Còn hiện tượng cá chết là do El Nino là hoang tưởng. Chu kỳ El Nino là khoảng 6-7 năm một lần do sự thay đổi vị trí của vùng nóng và lạnh của nhiệt độ nước biển (Sea Surface Temperature, SST) ở Thái Bình Dương (TBD) giữa Indonesia và Nam Mỹ. Hiện tượng này xảy ra từ cả triệu năm nay khi có TBD. Nó chỉ là nhiệt độ nước biển ở trên mặt (Sea Surface) nhưng ảnh hưởng đến thời tiết vì nó tương tác với bầu khí quyển. Sinh vật ở biển đã thích ứng vào chu kỳ thiên nhiên này bình thường như cá anchovies ở Chi Le. Có khi nào mà thấy cá chết do dòng Gulf Stream nóng chảy từ Vịnh Gulf of Mexico lên bắc Âu không ?

(3) Bài học Vũng Áng và làm thế nào để tránh một tai họa môi trường

Tác hại lớn về lâu dài là sự mất niềm tin của người dân về khả năng quản lý đất nước của chính quyền. Nhưng đây cũng là cơ hội để chính quyền làm đúng với đòi hỏi và ước vọng của mọi người và phục hồi tất cả những gì đã mất. Nếu làm được điều này thì nó có thể là mô hình mẫu để áp dụng cho tất cả các vấn đề khác sau này

Làm thế nào để ngăn chặn những vụ khác thì trước hết phải giải quyết khúc mắc từ lúc dầu trong quá trình chấp nhận đầu tư, lợi ích kinh tế khả thi, đánh giá tác động môi trường là ngoài việc phải đúng qui trình (mà dự án nhà máy thép Formosa đã không theo đúng vì đi đường tắc đón đầu) còn phải có sự tham vấn và đạt được sự đồng thuận với cộng đồng liên quan bị ảnh hưởng.

Điều này mới dẫn đến thực thi sự minh bạch mà chính phủ đã rao giảng từ nhiều năm qua. Từ lý thuyết suông đi đến áp dụng thực tế là bằng con đường này.: minh bạch với ai ?, minh bạch với cộng đồng.

Khi cơ sở đầu tư được đánh giá là có kinh tế so với thiệt hại và đi vào hoạt động thì quan trắc môi trường là công cụ xem kiểm soát phải có.

Khi có sự cố, nếu nghiêm trọng như trường hợp ở Vũng Áng, thì cần có một hội đồng hay ủy ban do một người có tăm tiếng độc lập chủ tọa thành lập gồm các chuyên gia các bộ, các nhà khoa học trong và có thể ngoài nước. Tính cách độc lập của hội đồng được thể hiện qua báo cáo để chính phủ ra quyết định
(1) Nguyên do gây nên sự cố môi trường
(2) có ai chịu trách nhiệm hay vi phạm luật
(3) tác động nguy hại bao lâu và có lâu dài trong lãnh vực kinh tế, môi trường và sức khỏe
(4) các biện pháp rút tỉa để tránh sự tái diển

Bốn câu hỏi trên (1) đến (4) là điều mà hiện nay người dân đang mong chờ giải đáp trong sự cố môi trường vừa qua.

Thời hạn làm việc của hội đồng được xác định rõ. Trong thời gian này, hội đồng cần có phương tiện thông tin như một web site riêng để minh bạch sự hoạt động cho mọi người được tiếp cận thông tin. Thông tin cũng hai chiều như lấy thông tin do người dân cung cấp về các sự kiện hay dữ kiên mà họ chứng kiến hay có trong lúc xảy ra biến cố môi trường.

Có được các điều trên thì sự rũi ro xảy ra sự cố môi trường được giảm thiểu và không còn sự lúng túng trong hành xử giải quyết khi có sự cố xảy ra.

 

Advertisements

About hiepblog

Nhà nghiên cứu khoa học

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s